Maliyet kalemleri
Bir pano maliyeti altı başlıkta toplanır. Hangi başlığın hangi işe ait olduğu baştan ayrılırsa, teklif sonrası kârın nerede eridiği de görülebilir.
| Kalem | İçerir | Kaynağı |
|---|---|---|
| Şalt malzemesi | Şalter, kontaktör, röle, sigorta, ölçü aleti, klemens | Üretici fiyat listesi (iskontolu) |
| Pano / kabin | Saç gövde, kapak, montaj plakası, kilit, havalandırma | Pano üreticisi listesi ya da imalat maliyeti |
| Bara ve kablaj | Bakır bara, izolatör, kablo, pabuç, makaron | Kesit ve metraj üzerinden; bakır güncel fiyatla |
| Sarf | Vida, kanal, etiket, numaralandırma, sıkma elemanları | Malzeme bedelinin oranı olarak da alınabilir |
| İşçilik | Montaj, kablaj, test, devreye alma | Saat × saatlik ücret |
| Genel gider | Atölye, nakliye, enerji, idari pay | Toplam maliyetin oranı olarak |
Liste fiyatı, iskonto ve net fiyat
Üretici listelerindeki rakam liste fiyatıdır; ödenen bedel iskonto düşüldükten sonra kalan tutardır:
Net fiyat = Liste fiyatı × (1 − iskonto)
İskonto çoğu üreticide ürün grubuna göre değişir; aynı markanın şalterinde ve kablo kanalında farklı oran uygulanır. Bu yüzden iskonto tekliften bağımsız olarak listenin kendisinde tutulmalı, teklif kalemine oradan gelmelidir. Teklif içinde elle girilen iskonto, liste değiştiğinde güncellenmez.
Döviz kuru ve kur sabitleme
Şalt malzemesi listeleri çoğunlukla avro ya da dolar üzerindendir. Teklif, kurun hangi güne ait olduğu belirtilmeden verilirse, onay geldiğinde maliyet teklifteki rakamla tutmaz. Doğru yöntem, kuru teklifin oluşturulduğu güne sabitlemek ve belgede bu tarihi yazmaktır: sonradan kur değişse de verilmiş teklifin tutarı kaymaz, yeni teklif güncel kurla açılır.
İşçilik
İşçilik, pano başına saat tahmini ile saatlik ücretin çarpımıdır. Saatlik ücret yalnız brüt maaş değildir; sigorta, izin, eğitim ve verimsiz geçen süre de içine girer. Gerçekçi bir saatlik ücret için geçmiş işlerin toplam işçilik gideri, o işlerde harcanan saate bölünür. İşletme bu rakamı bilmiyorsa işçilik ya eksik yazılır ya da yuvarlak bir pay olarak geçilir; ikisi de kârı belirsizleştirir.
Genel gider
Atölye kirası, enerji, nakliye, idari personel ve araç giderleri tek bir işe doğrudan yazılamaz; toplam maliyetin oranı olarak dağıtılır. Oran, yıllık genel giderin yıllık üretim maliyetine bölünmesiyle bulunur. Bu pay hesaba katılmazsa, malzeme ve işçilik üzerinden kârlı görünen iş, yıl sonunda işletmeyi zarara sokabilir.
Kâr oranı nasıl uygulanır
Kâr, maliyetin üstüne eklenen orandır. Tek bir oran yerine kalem bazında oran kullanmak gerçeğe daha yakındır: şalt malzemesinde rekabet yüksek olduğu için oran düşük, işçilikte daha yüksek tutulur. Kalem oranlarından sonra dip yekün oranı ile toplam bir kez daha ayarlanır.
Satış = Maliyet × (1 + kâr oranı) · Kâr marjı = Kâr ÷ Satış
Oran ile marjın karıştırılması sık rastlanan bir hatadır: maliyetin üstüne %25 eklemek %25 marj vermez, %20 marj verir.
Sayısal örnek
Bir dağıtım panosu için örnek hesap. Rakamlar yalnız yöntemi göstermek içindir.
| Kalem | Tutar | Açıklama |
|---|---|---|
| Şalt malzemesi — liste | 120.000 ₺ | Üretici listesi |
| İskonto (%45) | −54.000 ₺ | Grup iskontosu |
| Şalt malzemesi — net | 66.000 ₺ | |
| Pano / kabin | 18.000 ₺ | Saç gövde ve aksesuar |
| Bara ve kablaj | 9.500 ₺ | Bakır + kablo |
| Sarf | 2.800 ₺ | Malzemenin ~%3'ü |
| İşçilik (28 sa × 420 ₺) | 11.760 ₺ | Montaj, kablaj, test |
| Doğrudan maliyet | 108.060 ₺ | |
| Genel gider (%8) | 8.645 ₺ | Atölye ve idari pay |
| Toplam maliyet | 116.705 ₺ | |
| Kâr (%22) | 25.675 ₺ | Dip yekün oranı |
| Teklif tutarı | 142.380 ₺ | Kâr marjı %18 |
Tabloda görüldüğü gibi, maliyetin üstüne eklenen %22'lik oran %18 kâr marjına karşılık gelir. Genel gider payı atlanmış olsaydı teklif 131.833 ₺ çıkacak, iş kârlı görünürken işletmeye düşen pay karşılanmamış olacaktı.
Sık yapılan hatalar
- Eski liste fiyatı. Üretici zam yapmış, teklif eski rakamla hazırlanmıştır.
- İskonto teklifte tutulması. Liste değişince teklif oranı güncellenmez.
- Kur tarihinin yazılmaması. Onay geldiğinde maliyet başka çıkar.
- İşçiliğin yuvarlak pay olarak geçilmesi. Gerçek saat ve saatlik ücret bilinmez.
- Genel giderin atlanması. Kâr görünür, işletme payı karşılanmaz.
- Oran ile marjın karıştırılması. %25 oran, %20 marjdır.
- Depodaki malzemenin bedava sayılması. Stoktan kullanılan malzeme de maliyettir; yerine yenisi güncel fiyattan alınacaktır.
Hesabı programla yürütmek
Kalemler ve oranlar belliyse hesap tablo üzerinde de yapılabilir. Fark, listelerin güncellenmesinde ve iş sayısında ortaya çıkar: fiyat tek kaynaktan gelir, iskonto listede durur, kur teklif gününe sabitlenir, kalem bazlı kâr oranları ve dip yekün tek ekranda görünür. VOLTRA360'ın maliyet ve kârlılık adımı bu hesabı teklif hazırlanırken gösterir — pano teklif hazırlama programı sayfasında diğer başlıklar da anlatılıyor.
Sık sorulan sorular
Elektrik panosu maliyeti nasıl hesaplanır?
İskonto düşülmüş net malzeme bedeline pano/kabin, bara ve kablaj, sarf ve işçilik eklenir; çıkan doğrudan maliyetin üstüne genel gider payı, en son da kâr oranı uygulanır.
Kâr oranı ile kâr marjı aynı şey mi?
Hayır. Kâr oranı maliyetin üstüne eklenen orandır, marj ise kârın satışa bölümüdür. Maliyete %25 eklemek %20 marj verir.
Döviz kuru hangi güne göre alınmalı?
Teklifin oluşturulduğu güne sabitlenmeli ve bu tarih belgede yazmalıdır; böylece sonradan kur değişse de verilmiş teklifin tutarı kaymaz.
Stoktan kullanılan malzeme maliyete yazılır mı?
Evet. Depodaki malzeme bedava değildir; yerine yenisi güncel fiyattan alınacağı için güncel liste fiyatıyla maliyete girer.